<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Comes</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Comes"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Comes rootpage-Comes skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Comes</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">
<p><b>Comes</b>, <a href="Plural" title="Plural">Plural</a> <b>Comites</b> (<a href="Latein" title="Latein">lateinisch</a> für „Begleiter“, „Gefährte“, „Gefolge“, von <i>cum</i> „mit“ und <i>ire</i> „gehen“) ist im Ursprung ein <a href="R%C3%B6misches_Reich" title="Römisches Reich">römischer</a> Amtstitel, der im Laufe der Zeit mehrere Bedeutungen hatte, sowohl im zivilen Bereich für <a href="Statthalter" title="Statthalter">Statthalter</a> und Mitglieder des kaiserlichen Rats als auch für Militärs.
</p><p>In <a href="Mittellatein" title="Mittellatein">mittellateinischen</a> Quellen entspricht <i>comes</i> meist dem deutschen Wort <i><a href="Graf" title="Graf">Graf</a></i>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Ursprung">Ursprung</h2></div>
<p>Seit dem frühen <a href="Prinzipat" title="Prinzipat">Prinzipat</a> wurden die engsten Freunde des <a href="R%C3%B6mische_Kaiserzeit" title="Römische Kaiserzeit">Imperators</a> als <i>comes</i> bezeichnet (<i>comites principis</i>). Kaiser <a href="Hadrian_(Kaiser)" title="Hadrian (Kaiser)">Hadrian</a> ernannte u. a. auch <a href="R%C3%B6mischer_Senat" title="Römischer Senat">Senatoren</a> als Begleiter für diverse Dienstreisen, um ihn bei den alltäglichen Regierungsgeschäften zu unterstützen. Diese Männer wurden bald zu einer Art Kronrat, und Hadrians Nachfolger betrauten die <i>comites</i> mit der Administration von Justiz- und Finanzwesen oder setzten sie in die höheren Kommandostellen beim Militär ein.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Entwicklung">Entwicklung</h2></div>
<p>Der <i>comes</i> entwickelte sich im 3. und 4. Jahrhundert von einem reinen Ehrentitel zu einem der höchsten Offiziers- (Befehlshaber der <i><a href="Comitatenses" title="Comitatenses">Comitatenses</a></i>, also der Feldarmee) und Administratorentitel des spätrömischen Reiches. In der <a href="Sp%C3%A4tantike" title="Spätantike">Spätantike</a> bezeichnet <i>comes</i> dabei in der Regel die höchste Rangklasse des Hofes (<i>comitatus</i>), nämlich Personen mit tatsächlichem Zugang zum Kaiser, während im Militär vor allem regionale Kommandeure den <i>comes</i>-Titel trugen, die <i>comites rei militares</i>. Diese waren den <i><a href="Dux_(Titel)" title="Dux (Titel)">duces</a></i> übergeordnet, die in der Regel die Grenztruppen (<i><a href="Limitanei" title="Limitanei">limitanei</a></i>) befehligten; sie selbst unterstanden wiederum einem <i><a href="Magister_militum" title="Magister militum">magister militum</a></i>.
</p><p>Beispiele für römische <i>comites</i> sind:
</p>
<ul><li><i>Comes <a href="Domesticus_(R%C3%B6misches_Reich)" title="Domesticus (Römisches Reich)">domesticorum</a></i> und <i>Comes <a href="Excubitores" title="Excubitores">excubitorum</a></i> für die Kommandanten der kaiserlichen Garden</li>
<li><i><a href="Comes_rerum_privatarum" title="Comes rerum privatarum">Comes rerum privatarum</a></i> für den Verwalter des kaiserlichen Privatvermögens</li>
<li><i><a href="Comes_sacrarum_largitionum" title="Comes sacrarum largitionum">Comes sacrarum largitionum</a></i> für den Verwalter des kaiserlichen Finanzwesens</li></ul>
<p>In der Zivilverwaltung der ausgehenden Spätantike war der <i>comes civitatis</i> der Spitzenbeamte auf städtischer Ebene.<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> Das städtische Comitat entstand zuerst in <a href="Gallien" title="Gallien">Gallien</a>, in den germanisch-romanischen Reichen der <a href="V%C3%B6lkerwanderung" title="Völkerwanderung">Völkerwanderung</a> war dieses Amt weit verbreitet, dort teils verbunden mit militärischen Aufgaben.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Nachfolger">Nachfolger</h2></div>
<p>In <a href="Ostrom" class="mw-redirect" title="Ostrom">Ostrom</a> verschwand der <i>comes</i> im <a href="7._Jahrhundert" title="7. Jahrhundert">7. Jahrhundert</a>. In den germanischen Nachfolgestaaten <a href="Westrom" class="mw-redirect" title="Westrom">Westroms</a> und darüber hinaus im <a href="Mittelalter" title="Mittelalter">Mittelalter</a> taucht der Titel in verschiedenen Variationen auf. Die häufigste ist anfangs der <i>comes</i> als Vertreter der Königsmacht in den Verwaltungsbezirken entsprechend der <a href="Karolinger" title="Karolinger">karolingischen</a> Gauverfassung (siehe: <a href="Gau" title="Gau">Gau</a>), aus dem sich der <i>comes</i> als erblicher Besitzer dieses Bezirks entwickelte.
</p><p>Während sich in der deutschen Sprache für den Titel die Bezeichnung <a href="Graf" title="Graf">Graf</a> durchsetzte (und in anderen germanischen Sprachen ähnliches), wurde in den von der lateinischen Sprache geprägten Ländern der Begriff sprachlich weiterentwickelt:
</p>
<ul><li><i>Comte</i> (Graf) und <i>Comté</i> (Grafschaft) im <a href="Franz%C3%B6sische_Sprache" title="Französische Sprache">Französischen</a></li>
<li><i>Count</i> (Graf) und <i>County</i> (Grafschaft) im <a href="Englische_Sprache" title="Englische Sprache">Englischen</a>, wobei der Titel für „ausländische“ Grafen vorgesehen ist, während die „inländischen“ <a href="Earl" title="Earl">Earl</a> genannt werden, <a href="County" title="County">County</a> hingegen sowohl in- als auch ausländische Grafschaften bezeichnet (die Bezeichnung <i>Shire</i> stammt aus dem <a href="Altenglische_Sprache" class="mw-redirect" title="Altenglische Sprache">Angelsächsischen</a> und hat sich nur noch in den Namen selbst erhalten)</li>
<li><i>Conde</i> (Graf) und <i>Condado</i> (Grafschaft) im <a href="Portugiesische_Sprache" title="Portugiesische Sprache">Portugiesischen</a></li>
<li><i>Conde</i> (Graf) und <i>Condado</i> (Grafschaft) im <a href="Spanische_Sprache" title="Spanische Sprache">Spanischen</a></li>
<li><i>Conte</i> (Graf) und <i>Contea</i> (Grafschaft) im <a href="Italienische_Sprache" title="Italienische Sprache">Italienischen</a></li></ul>
<p>Neben dem <i>comes</i> als regionalem Vertreter gab es den <i>comes</i> als Hofamt, zum Beispiel den
</p>
<ul><li><i>Comes stabuli</i> für den Stallmeister, aus dem sich die Begriffe <i>Connétable</i> (zum Beispiel <a href="Conn%C3%A9table_von_Frankreich" title="Connétable von Frankreich">Connétable von Frankreich</a> als höchster Anführer der französischen Armee) und <a href="Konstabler" title="Konstabler">Konstabler</a> entwickelten.</li>
<li><i>Comes palatii</i> (bzw. <i>Comes palatinus</i>) für den Verwalter der (kaiserlichen) <a href="K%C3%B6nigspfalz" title="Königspfalz">Pfalzen</a> und Vertreter des <a href="Herzog" title="Herzog">Herzogs</a>, woraus in der deutschen Übersetzung der <a href="Pfalzgraf" title="Pfalzgraf">Pfalzgraf</a> wurde.</li></ul>
<p>Lokaler Vertreter des <i>comes</i> wiederum war der <i>vicecomes</i> (Vizegraf), aus dem sich in Frankreich der <a href="Vicomte" title="Vicomte">Vicomte</a>, in Großbritannien der <a href="Viscount_(Adelstitel)" title="Viscount (Adelstitel)">Viscount</a> und in Italien der Visconte entwickelte, daraus der Familienname der <a href="Visconti" title="Visconti">Visconti</a>.
</p><p>Als mittellateinische Übersetzung für das ungarische <i>megye</i> oder das slawische <i>župan</i> tritt der Begriff vom 10. bis zum 13. Jahrhundert auf. Sowohl der <a href="Komitat" title="Komitat">Komitatsgraf</a> und später der <a href="Gespan" title="Gespan">Obergespan</a> als auch die Oberhäupter von Adelsgeschlechtern oder anderen Gruppen (z. B. der Gespan der <a href="Petschenegen" title="Petschenegen">Petschenegen</a>) wurden als <i>comes</i> bezeichnet.<sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Siehe_auch">Siehe auch</h2></div>
<ul><li><a href="Komitat" title="Komitat">Komitat</a> (Comitatus)</li>
<li><a href="Comitia" title="Comitia">Comitia</a></li>
<li><a href="Dux_(Titel)" title="Dux (Titel)">Dux (Titel)</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li><a href="Otto_Seeck" title="Otto Seeck">Otto Seeck</a>: <i><a href="https://de.wikisource.org/wiki/RE:Comites" class="extiw external" title="s:RE:Comites">Comites</a>.</i> In: <i><a href="Paulys_Realencyclop%C3%A4die_der_classischen_Altertumswissenschaft" title="Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft">Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft</a></i> (RE). Band IV,1, Stuttgart 1900, Sp. 622–636.</li>
<li><cite style="font-style:italic">Comes</cite>. In: <cite style="font-style:italic"><a href="Lexikon_des_Mittelalters" title="Lexikon des Mittelalters">Lexikon des Mittelalters</a> <i>(LexMA)</i></cite>. <span style="white-space:nowrap">Band<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>3</span>. Artemis & Winkler, München/Zürich 1986, ISBN 3-7608-8903-4, <span style="white-space:nowrap">Sp.<span style="display:inline-block;width:.2em"> </span>70–77</span>.<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Comes&rft.atitle=Comes&rft.btitle=Lexikon+des+Mittelalters+%28LexMA%29&rft.date=1986&rft.genre=book&rft.isbn=3760889034&rft.place=M%C3%BCnchen%2FZ%C3%BCrich&rft.pub=Artemis+%26+Winkler&rft.volume=3" style="display:none"> </span></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a></span> <span class="reference-text"><a href="Otto_Seeck" title="Otto Seeck">Otto Seeck</a>: <i><a href="https://de.wikisource.org/wiki/RE:Comites_15" class="extiw external" title="s:RE:Comites 15">Comites 15</a>.</i> In: <i><a href="Paulys_Realencyclop%C3%A4die_der_classischen_Altertumswissenschaft" title="Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft">Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft</a></i> (RE). Band IV,1, Stuttgart 1900, Sp. 641–643.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a></span> <span class="reference-text"><i>Urkundenbuch des Burgenlandes</i>, 1. Band, Hrsg. <a href="Leo_Santifaller" title="Leo Santifaller">Leo Santifaller</a>, Verlag Hermann Böhlaus Nachfolger, Graz/Köln 1955, S. 13.</span>
</li>
</ol>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r246035994">
/* start https://de.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output div.BoxenVerschmelzen{border-width:1px;border-style:solid;border-left-color:var(--dewiki-rahmenfarbe1);border-right-color:var(--dewiki-rahmenfarbe1);border-top-color:var(--dewiki-rahmenfarbe1);border-bottom-color:var(--dewiki-rahmenfarbe1);clear:both;font-size:95%;margin-top:1.5em;padding-top:2px}.mw-parser-output div.BoxenVerschmelzen div.NavFrame,.mw-parser-output div.BoxenVerschmelzen div.klappleiste{border:none;font-size:100%;margin:0;padding-top:0}
/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style><div class="BoxenVerschmelzen">
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r260755238">
/* start https://de.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output div.klappleiste{border:1px solid var(--dewiki-rahmenfarbe1);clear:both;font-size:95%;box-sizing:border-box;margin-top:1.5em;padding:2px}.mw-parser-output div.klappleiste:after{clear:both;content:"";display:block}.mw-parser-output div.klappleiste-bild{float:left;padding:2px}.mw-parser-output div.klappleiste-kopf{background:var(--dewiki-hintergrundfarbe5);color:var(--color-base,#202122);text-align:center;font-weight:bold}.mw-parser-output div.klappleiste.mw-collapsed .klappleiste-bild{display:none}.mw-parser-output div.klappleiste+div.klappleiste,.mw-parser-output div.klappleiste+link+div.klappleiste,.mw-parser-output div.klappleiste+link+link+div.klappleiste,.mw-parser-output div.klappleiste+link+style+div.klappleiste,.mw-parser-output div.klappleiste+style+div.klappleiste,.mw-parser-output div.klappleiste+style+style+div.klappleiste,.mw-parser-output div.klappleiste+style+link+div.klappleiste{margin-top:-1px}@media screen{html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .klappleiste-bild span[typeof="mw:File"]:not(.skin-invert-image) img{background-color:#c8ccd1}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .klappleiste-bild span[typeof="mw:File"]:not(.skin-invert-image) img{background-color:#c8ccd1}}
/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="klappleiste mw-collapsible navileiste navigation-not-searchable center" role="navigation">
<div class="klappleiste-kopf">Ämter im <a href="R%C3%B6misches_Reich" title="Römisches Reich">Römischen Reich</a></div>
<div class="klappleiste-inhalt mw-collapsible-content">
<p>Ämter des <a href="Cursus_honorum" title="Cursus honorum">Cursus honorum</a>:
<a href="Quaestur" title="Quaestur">Quaestur</a> |
<a href="Volkstribun" title="Volkstribun">Volkstribunat</a> |
<a href="%C3%84dil" title="Ädil">Ädilität</a> |
<a href="Praetur" title="Praetur">Praetur</a> |
<a href="Konsulat_(R%C3%B6misches_Reich)" title="Konsulat (Römisches Reich)">Konsulat</a> |
<a href="Censur" title="Censur">Censur</a>
</p><p>Außerordentliche Ämter:
<a href="Decemviri" title="Decemviri">Decemviri</a> |
<a href="Triumvirat" title="Triumvirat">Tresviri</a> |
<a href="Interrex" title="Interrex">Interrex</a> |
<a href="Magister_equitum" title="Magister equitum">Magister equitum</a> |
<a href="R%C3%B6mischer_Diktator" title="Römischer Diktator">Diktator</a>
</p><p>Weitere Ämter und Ehrentitel:
<a href="Vigintisexviri" title="Vigintisexviri">Vigintisexviri</a> |
<a href="Milit%C3%A4rtribun" title="Militärtribun">Tribunus militum</a> |
<a href="Pr%C3%A4fekt_(R%C3%B6misches_Reich)" title="Präfekt (Römisches Reich)">Praefectus</a> |
<a href="Legatus" title="Legatus">Legatus</a> |
<a href="Magister_militum" title="Magister militum">Magister militum</a> |
<a class="mw-selflink selflink">Comes</a> |
<a href="Dux_(Titel)" title="Dux (Titel)">Dux</a> |
<a href="Vicarius" title="Vicarius">Vicarius</a> |
<a href="Pontifex_maximus" title="Pontifex maximus">Pontifex maximus</a> |
<a href="Imperator" title="Imperator">Imperator</a> |
<a href="Princeps_senatus" title="Princeps senatus">Princeps senatus</a> |
<a href="Pater_patriae" title="Pater patriae">Pater patriae</a> |
<a href="Augustus_(Titel)" title="Augustus (Titel)">Augustus</a> |
<a href="Caesar_(Titel)" title="Caesar (Titel)">Caesar</a>
</p>
</div></div><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r261921266">
/* start https://de.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output table.erw-nav-zebra>tbody>:nth-child(odd){background-color:var(--dewiki-hintergrundfarbe-basis)}.mw-parser-output .erw-nav-farbschema-blau .erw-nav-leiste{background-color:#f5f5f5}.mw-parser-output .erw-nav-farbschema-blau .erw-nav-gruppe{background-color:#e5ecf2}.mw-parser-output .erw-nav-farbschema-grau .erw-nav-leiste,.mw-parser-output .erw-nav-farbschema-grau .erw-nav-gruppe{background-color:#ececec}.mw-parser-output .erweiterte-navigationsleiste .klappleiste-inhalt>.wikitable>*>tr{border-top:2px solid #fdfdfd!important;border-bottom:2px solid #fdfdfd!important}@media screen{html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .erw-nav-farbschema-blau .erw-nav-leiste,html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .erw-nav-farbschema-blau .erw-nav-gruppe,html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .erw-nav-farbschema-grau .erw-nav-leiste,html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .erw-nav-farbschema-grau .erw-nav-gruppe{background-color:#202122}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .erweiterte-navigationsleiste .klappleiste-inhalt .wikitable tr,html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .erweiterte-navigationsleiste .klappleiste-inhalt .wikitable td{border-color:#101418!important}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .erw-nav-bild span[typeof="mw:File"] img{background-color:#c8ccd1}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .erw-nav-farbschema-blau .erw-nav-leiste,html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .erw-nav-farbschema-blau .erw-nav-gruppe,html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .erw-nav-farbschema-grau .erw-nav-leiste,html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .erw-nav-farbschema-grau .erw-nav-gruppe{background-color:#202122}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .erweiterte-navigationsleiste .klappleiste-inhalt .wikitable tr,html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .erweiterte-navigationsleiste .klappleiste-inhalt .wikitable td{border-color:#101418!important}html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .erw-nav-bild span[typeof="mw:File"] img{background-color:#c8ccd1}}.mw-parser-output .erweiterte-navigationsleiste .hlist .wikitable{border-top:0px!important;border-bottom:0px!important;margin-top:0!important;margin-bottom:0!important}.mw-parser-output .erweiterte-navigationsleiste .hlist .wikitable tr:first-of-type td{border-top:0px!important}.mw-parser-output .erweiterte-navigationsleiste .hlist .wikitable tr:last-of-type td{border-bottom:0px!important}
/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="klappleiste mw-collapsible navileiste erweiterte-navigationsleiste navigation-not-searchable center erw-nav-farbschema-grau" role="navigation">
<div class="klappleiste-kopf"><a href="Dienstgrad" title="Dienstgrad">Dienstgrade</a> und Truppengattungen in der <a href="R%C3%B6mische_Legion" title="Römische Legion">römischen Armee</a></div>
<div class="klappleiste-inhalt mw-collapsible-content" style="clear:left">
<table class="wikitable erw-nav-zebra" style="width:100%;margin:0;text-align:left;font-size:95%;margin-top:.1em;margin-bottom:.0em;">
<tbody><tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 2px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b>Offiziere</b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0 .25em;">
<p><b><a href="R%C3%B6mische_Republik" title="Römische Republik">Republik</a> bis <a href="R%C3%B6mische_Kaiserzeit" title="Römische Kaiserzeit">hohe Kaiserzeit</a>:</b>
<a href="Centurio" title="Centurio">Centurio</a> |
<a href="Praepositus_(r%C3%B6mische_Armee)" title="Praepositus (römische Armee)">Praepositus</a> |
<a href="Decurio_(Milit%C3%A4r)" title="Decurio (Militär)">Decurio</a> |
<a href="Legatus" title="Legatus">Legatus</a> |
<a href="Pr%C3%A4fekt_(R%C3%B6misches_Reich)" title="Präfekt (Römisches Reich)">Praefectus</a> |
<a href="Praefectus_castrorum" title="Praefectus castrorum">Praefectus castrorum</a> |
<a href="Praefectus_vigilum" title="Praefectus vigilum">Praefectus vigilum</a> |
<a href="Primus_Pilus" title="Primus Pilus">Primus Pilus</a> |
<a href="Milit%C3%A4rtribun" title="Militärtribun">Tribunus</a>
<b><a href="Sp%C3%A4tantike" title="Spätantike">Späte Kaiserzeit</a>:</b>
<a href="Dux_(Titel)" title="Dux (Titel)">Dux</a> |
<a class="mw-selflink selflink">Comes</a> |
<a href="Magister_militum" title="Magister militum">Magister militum</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 2px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b>Unteroffiziere</b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0 .25em;">
<p><b>Republik</b> bis <b>hohe Kaiserzeit:</b>
<a href="Aquilifer" class="mw-redirect" title="Aquilifer">Aquilifer</a> |
<a href="Benefiziarier" title="Benefiziarier">Beneficiarius</a> |
<a href="Cornicularius" title="Cornicularius">Cornicularius</a> |
<a href="Decurio_(Milit%C3%A4r)" title="Decurio (Militär)">Decurio</a> |
<a href="Imaginifer" title="Imaginifer">Imaginifer</a> |
<a href="Optio" title="Optio">Optio</a> |
<a href="Signifer" title="Signifer">Signifer</a> |
<a href="Tesserarius" title="Tesserarius">Tesserarius</a> |
<a href="Vexillarius" class="mw-redirect" title="Vexillarius">Vexillarius</a>
<b>Späte Kaiserzeit:</b>
<a href="Draconarius" title="Draconarius">Draconarius</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 2px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b>Mannschaften</b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0;">
<div class="Broken-NavContent">
<table class="wikitable erw-nav-zebra" style="width:100%;margin:0;text-align:left;border-collapse:collapse;">
<tbody><tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 2px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b>Infanterie</b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0 .25em;">
<p><b>Republik</b> bis <b>hohe Kaiserzeit:</b>
Primär:
<a href="Hastati" title="Hastati">Hastatus</a> |
<a href="Principes" title="Principes">Princeps</a> |
<a href="Triarier" title="Triarier">Triarius</a> |
<a href="Velites" title="Velites">Veles</a>
Sonstige:
<a href="Antesignani" title="Antesignani">Antesignanus</a> |
<a href="Explorator" title="Explorator">Explorator</a> |
<a href="Rorarii" title="Rorarii">Rorarius</a> |
<a href="Speculator" class="mw-redirect" title="Speculator">Speculator</a> |
Tiro
<b>Späte Kaiserzeit:</b>
<a href="Evocatus" title="Evocatus">Evocatus</a> |
<a href="Ferentarii" title="Ferentarii">Ferentarius</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 2px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b>Kavallerie</b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0 .25em;">
<p><b>Späte Kaiserzeit:</b>
<a href="Clibanarius" title="Clibanarius">Clibanarius</a> |
<a href="Contarii" title="Contarii">Contarius</a> |
<a href="Eques_sagittarius" title="Eques sagittarius">Eques sagittarius</a> |
<a href="Kataphrakt" title="Kataphrakt">Kataphraktos</a> |
<a href="Dromedarii" title="Dromedarii">Dromedarii</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 2px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b><a href="Aeneatores" title="Aeneatores">Aeneatores</a></b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0 .25em;">
<p><a href="Bucinator" class="mw-redirect" title="Bucinator">Bucinator</a> |
<a href="Cornicen" title="Cornicen">Cornicen</a> |
<a href="Tubicen" class="mw-redirect" title="Tubicen">Tubicen</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 1px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b><a href="Immunes" title="Immunes">Immunes</a></b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0 .25em;">
<p>Architectus |
Ballistrarius |
<a href="Capsarius" title="Capsarius">Capsarius</a> |
Fabrius |
Ferrarius |
Gubernator |
Lapidarius |
Librarius |
Medicus |
<a href="Agrimensor" title="Agrimensor">Mensor</a> |
Naupegus |
Sagittarius
</p>
</td></tr>
</tbody></table></div>
</td></tr>
<tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 1px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b>Truppenteile</b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0;">
<div class="Broken-NavContent">
<table class="wikitable erw-nav-zebra" style="width:100%;margin:0;text-align:left;border-collapse:collapse;">
<tbody><tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 2px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b>Regulär</b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0 .25em;">
<p><b>Republik</b> bis <b>hohe Kaiserzeit:</b>
<a href="R%C3%B6mische_Legion" title="Römische Legion">Legio</a> |
<a href="Kohorte" title="Kohorte">Kohorte</a> |
<a href="Manipel" title="Manipel">Manipel</a> |
<a href="Centurie" class="mw-redirect" title="Centurie">Centurie</a> |
<a href="Numerus_(Hilfstruppe)" title="Numerus (Hilfstruppe)">Numerus</a>
<b>Späte Kaiserzeit:</b>
<a href="Comitatenses" title="Comitatenses">Comitatenses</a> |
<a href="Limitanei" title="Limitanei">Limitanei</a> |
<a href="Vexillation" title="Vexillation">Vexillationes</a> |
<a href="Cuneus_(Milit%C3%A4r)" title="Cuneus (Militär)">Cunei</a>
</p>
</td></tr>
<tr>
<td class="erw-nav-gruppe" style="white-space: nowrap;text-align: right;border: 1px solid transparent;border-top: 1px solid #FFF;border-bottom: 1px solid #FFF;padding: 0 1em;"><b>Garde</b>
</td>
<td class="hlist" style="text-align: left;border-left: 2px solid #fdfdfd;width: 100%;margin: .4em 0;border-color: #fdfdfd;padding: 0 .25em;">
<p><b>Kaiserzeit:</b>
<a href="Pr%C3%A4torianer" title="Prätorianer">Prätorianer</a> |
<a href="Equites_singulares" title="Equites singulares">Equites singulares</a>
<b>Späte Kaiserzeit:</b>
<a href="Excubitores" title="Excubitores">Excubitores</a> |
<a href="Domesticus_(R%C3%B6misches_Reich)" title="Domesticus (Römisches Reich)">Protectores domestici</a> |
<a href="Scholae_palatinae" title="Scholae palatinae">Scholae palatinae</a>
</p>
</td></tr>
</tbody></table></div>
</td></tr>
</tbody></table></div></div>
<div class="klappleiste mw-collapsible navileiste navigation-not-searchable center" role="navigation">
<div class="klappleiste-bild nomobile noviewer" aria-hidden="true" role="presentation"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="klappleiste-kopf">Comites rei militaris und Duces-Limites der spätrömischen Armee (Westen)</div>
<div class="klappleiste-inhalt mw-collapsible-content">
<div class="centered" style="display: table">
<p><a href="Comes_Britanniarum" title="Comes Britanniarum">Comes Britanniarum</a> |
<a href="Comes_litoris_Saxonici_per_Britanniam" title="Comes litoris Saxonici per Britanniam">Comes litoris Saxonici per Britanniam</a> |
<a href="Dux_Britanniarum" title="Dux Britanniarum">Dux Britanniarum</a> |
<a href="Dux_Belgicae_secundae" title="Dux Belgicae secundae">Dux Belgicae secundae</a> |
<a href="Dux_tractus_Armoricani_et_Nervicani" title="Dux tractus Armoricani et Nervicani">Dux tractus Armoricani et Nervicani</a> |
<a href="Comes_tractus_Argentoratensis" title="Comes tractus Argentoratensis">Comes tractus Argentoratensis</a> |
<a href="Dux_Mogontiacensis" title="Dux Mogontiacensis">Dux Mogontiacensis</a> |
<a href="Dux_Germaniae_primae" title="Dux Germaniae primae">Dux Germaniae primae</a> |
<a href="Dux_provinciae_Sequanicae" title="Dux provinciae Sequanicae">Dux provinciae Sequanicae</a> |
<a href="Comes_Italiae" title="Comes Italiae">Comes Italiae</a> |
<a href="Comes_Illyrici" title="Comes Illyrici">Comes Illyrici</a> |
<a href="Dux_Raetiae_primae_et_secundae" title="Dux Raetiae primae et secundae">Dux Raetiae primae et secundae</a> |
<a href="Dux_Pannoniae_Primae_et_Norici_Ripensis" title="Dux Pannoniae Primae et Norici Ripensis">Dux Pannoniae Primae et Norici Ripensis</a> |
<a href="Dux_Valeriae_ripensis" title="Dux Valeriae ripensis">Dux Valeriae ripensis</a> |
<a href="Dux_Pannoniae_secundae_ripariensis_et_Saviae" title="Dux Pannoniae secundae ripariensis et Saviae">Dux Pannoniae secundae ripariensis et Saviae</a> |
<a href="Dux_provinciae_Tripolitanae" title="Dux provinciae Tripolitanae">Dux provinciae Tripolitanae</a> |
<a href="Comes_Africae" title="Comes Africae">Comes Africae</a> |
<a href="Dux_et_praeses_provinciae_Mauritaniae_et_Caesariensis" title="Dux et praeses provinciae Mauritaniae et Caesariensis">Dux et praeses provinciae Mauritaniae et Caesariensis</a> |
<a href="Comes_Tingitaniae" title="Comes Tingitaniae">Comes Tingitaniae</a> |
<a href="Comes_Hispaniarum" title="Comes Hispaniarum">Comes Hispaniarum</a>
</p>
</div>
</div></div>
<div class="klappleiste mw-collapsible navileiste navigation-not-searchable center" role="navigation">
<div class="klappleiste-bild nomobile noviewer" aria-hidden="true" role="presentation"><span typeof="mw:File"></span></div>
<div class="klappleiste-kopf">Comites rei militaris und Duces-Limites der spätrömischen Armee (Osten)</div>
<div class="klappleiste-inhalt mw-collapsible-content">
<div class="centered" style="display: table">
<p><a href="Dux_Moesiae_primae" title="Dux Moesiae primae">Dux Moesiae primae</a> |
<a href="Dux_Daciae_ripensis" title="Dux Daciae ripensis">Dux Daciae ripensis</a> |
<a href="Dux_Moesiae_secundae" title="Dux Moesiae secundae">Dux Moesiae secundae</a> |
Dux Scythiae |
Dux Armeniae |
Comes per Isauriam |
Dux Mesopotamiae |
Dux Osrhoenae |
Dux Syriae et Eufratensis Syriae |
Dux Foenicis |
Dux Arabiae |
Dux Palaestinae |
Dux Thebaidos |
Comes limitis Aegypti
</p>
</div>
</div></div>
</div>
<div class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1 navigation-not-searchable normdaten-typ-s" style="border-style: solid; border-width: 1px; clear: left; margin-bottom:1em; margin-top:1em; padding: 0.25em; overflow: hidden; word-break: break-word; word-wrap: break-word;" id="normdaten">
<div style="display: table-cell; vertical-align: middle; width: 100%;">
<div>
Normdaten (Sachbegriff): <a href="Gemeinsame_Normdatei" title="Gemeinsame Normdatei">GND</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://d-nb.info/gnd/4383486-3">4383486-3</a></span> </div>
</div></div></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2024-12-16" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Comes&oldid=251310270">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>